Το 50 έπεσε αισθητά η ποιότητα των έργων του Καραγκιόζη. Οι καραγκιοζοπαίχτες με φτηνές ατάκες και άνοστη πλοκή στα σενάρια τους, βασίζονται στις καρπαζιές που δινει ο Καραγκιόζης στους φιλους τους για να αποσπάσει το γέλιο των παιδιών, του νέου κοινού του Θεάτρου Σκιών.
'Αξιζε όμως πραγματικά αυτό το θέαμα στα παιδιά?
Υπάρχει μια έρευνα που μας αποκαλύπτει μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεια επι του θέματος:
Η έρευνα ξεκίνησε το 1989, σε μια προσπάθεια να καταγραφούν οι αντιδράσεις των παιδιών που βλέπουν Θέατρο Σκιών και η αποδοχή του απο αυτά.
Με λίγα λόγια αφου πρώτα τους προέβαλαν έργα του κλασσικού ρεπερτορίου,ζητήθηκε από τα παιδιά να γράψουν μια σκηνή για παράσταση Καραγκιόζη. Η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε και το 1999 για ασφαλέστερα συμπεράσματα.
Η θεματολογία των σκηνών που έγραψαν τα παιδια ήταν προσαρμοσμένες στην επικαιρότητα της εποχής.
Ας δούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα:
Δανάη, μαθήτρια, το 1999, της ΣΤ' Δημοτικού της Ιονίου Σχολής. Τίτλος: «Ο Καραγκιόζης στην υποδοχή του Κλίντον».
«ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, ξυπόλυτη οικογένεια, μάθατε τα νέα; Μας έρχεται, εμμμ..., ωχ πως τον λεέν' τούτο;
ΚΟΛΛΗΤΗΡΙ: Κλίντον, μπαμπάκα, Κλίντον.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Μπράβο, παιδί μου, έχεις άριστο IQ! Ε, να λοιπόν, κάτι πρέπει να του κάνουμε.
ΚΟΠΡΙΤΗΣ: Εγώ θα του κάνω μια κατσάδα (καντάδα)!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΑΙΝΑ: Καραγκιόζη, ο πατσάς σε ζητά! Τρέχα.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Good morning, πατσά μου.
ΠΑΣΑΣ: Τι είναι τούτα, Καραγκιόζη;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ευρωπαϊκά.
ΠΑΣΑΣ: Καλά. Εγώ για άλλα σε ζητώ. Σκέφτομαι να σε στείλω για ρεπόρτερ του Κλίντον.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: ΟΚ. Με τη συμφωνία να πάρω μαζί μου και τον Μπαρμπαγιώργο.
ΜΠΑΡΜΠΑΓΙΩΡΓΟΣ: Ωρέ μανούλα μ'. Τι οργάνωση και ασφάλεια είν' τούτη!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Βλέπεις είμαστε πολύ προχωρημένη χώρα!... Εμπρός γιατί αργήσαμε.
(μετά τη συνέντευξη)
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Αγαπητό μου ημερολόγιο (ή ωρολόγιο). Ολη μέρα σαν ρεπόρτερ/ τριγυρνώ σ' όλη την πολιτεία/ με μια πόρσε./ Γράφω για την κοινωνία./ Κλίντον, Δείρ' τον, πλύν' τον./ Ερχονται στη χώρα/ και μαζί τους φέρνουν μπόρα».
Αυτό δείχνει πως ένα παιδί της Εκτης Δημοτικού μπορεί να αντιληφθεί ή έστω να υποψιαστεί όχι μόνο τον σκοπτικό χαρακτήρα του Καραγκιόζη απέναντι στην επικαιρότητα αλλά και την ίδια την επικαιρότητα, καθώς και τις απόψεις που διαμορφώνει ο ενήλικος κόσμος γύρω απο αυτή. ( Είναι χαρακτηριστικές οι αντιδράσεις που σημειώθηκαν κατα τη διάρκεια της επισκεψης του Αμερικανού Προέδρου, εκείνη την εποχή στην Ελλάδα).
Πίσω λοιπόν στη δεκαετία του 50, όπου εντοπίζεται η παρακμή του Καραγκιόζη οι Καραγκιοζοπαίχτες φαίνεται τελικά πως υποτίμησαν όχι μόνο τη δύναμη της Τέχνης τους, αλλά και την αντίληψη του παιδικού κοινού, με αποτέλεσμα να ρίξουν μόνοι τους τον πήχη
και μάλιστα σε μια μεταπολεμική Ελλάδα που μοιάζει μ΄αυτή του 1890. Και πάλι η χώρα προσπαθεί να δυτικοποιηθεί, σημειώνονται φαινόμενα έντονης αστυφιλίας, ο κίνδυνος συνεχίζει να εντοπίζεται Ανατολικά, ενώ η λα'ι'κή παράδοση απαξιώνεται ή λειτουργεί υπο όρους.( αν προσέξουμε καλήτερα τις ελληνικες ταινιες του 50 που συνήθως έχουν κάποια σκηνη σε κέντρο διασκέδασης, θα δουμε πως όταν ο τραγουδιστης ερμηνευει - κατι που θυμίζει - ζε'ι'μπέκικο, το μπουζουκι απουσιάζει ηχητικά και οπτικά από τα πλάνα)
Σ'αυτή την κρίσιμή στιγμή για τον Καραγκιόζη, δεν θα βρεθεί ένας νέος Μίμαρος να τον αλλάξει ολοκληρωτικά.
Τώρα τί θα μπορούσε να αντικαταστήσει την Καλύβα, το Σαράι, τον Μπαρμπαγιώργο, τον Βεληγκέκα ή τον Σταύρακα θα μείνει στη σφαίρα της ικασίας. Όπως ακριβώς δεν μπορούμε να ξέρουμε ποια θα ήταν η εξέλιξη του Θεάτρου Σκιών, αν ο Μίμαρος δεν πέθαινε τόσο νωρίς, μολις 37 ετών , με προβλήματα κατάθλιψης και αλκοολισμού.
Το βέβαιο είναι οτι ο αρκετά μορφωμένος για την εποχή του καλλιτέχνης ( αποφοιτος Σχολαρχίου και Βυζαντινής Σχολής) γνώριζε και τον Αριστοφάνη και τον Γκολντόνι και τον Μολιέρο ( στοιχεία που η διανόηση διέγνωσε στα έργα και τους χαρακτήρες του Καραγκιόζη πολύ αργα). Γνώριζε όμως επίσης ότι η Αττική Κωμωδία και η θαυμαστη της δυτική Μετάλαξη - Κομέντια ντελ Αρτε - ήταν καινούργιο φρούτο για την, (μέχρι πρόσφατα κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας), λα'ι'κή μάζα. Τα χαρακτηριστικά του παλαιου Τουρκικου Καραγκιόζη ήταν και δικά της χαρακτηριστικά , μέρος της παράδοση της, που ο Μίμαρος έξυπνα άφησε να υπάρχει και στη νέα ελληνική εκδοχή του Θεάτρου Σκιών ( Να εμπνεύστηκε άραγε αυτη τη νέα μορφή από το προγενέστερο θεατρικό έργο BABΥΛΩΝΙΑ?).
Ετσι, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος και ο νεοσύστατος Καραγκιόζης πέρασαν στον 20ο αιώνα εξίσου με το ένα πόδι στην Ανατολή και το άλλο στη Δυση. Και εκεί θα στεκόταν η παμπόνηρη σκιά, μέχρι η Ελλάδα να αποφασίσει οριστικά που θέλει να ανήκει και να την ακολουθήσει .
Ακόμα και αν ο Μίμαρος δεν έκανε ποτέ αυτές τις σκέψεις το γεγονός είναι οτι ο Καραγκιόζης στα επόμενα χρόνια θα έχει την ευκαιρια να αφήσει πίσω το ταπεινό του παρελθόν και να διεκδικήσει μια σεβαστή θέση στη νεοελληνική λα'ι'κή έκφραση.
Αυτό που δυστηχώς δεν προέβλεψαν οι μετεπειτα καραγκιοζοπαιχτες - ή δεν τόλμησαν να προσπαθήσουν ή απέτυχαν να πραγματοποιήσουν-ήταν η δημιουργια μιας Σχολής Θεατρου Σκιών, αντίστοιχη του κλασικού Θεάτρου, του μπαλέτου και της μουσικής. Η ύπαρξη της θα πρόσφερε την ευκαιρια να καλλιεργηθουν μέσω μιας ευρητερης μορφωσης ( οι περισσοτεροι υπηρξαν αγράμματοι ) αναγκαία για οποιαδηποτε σοβαρή εξελιξη να περιφρουρήσουν αλλα και να υπερασπίσουν την τέχνη τους, απέναντι στη σχεδόν μόνιμη απαξίωση.
Πιθανόν τότε, ο Καραγκιόζης στις μέρες μας να αντιμετωπιζόταν με τον ίδιο σεβασμό και θαυμασμό που απολαμβάνει το "Μαυρο Θέατρο" της Πράγας κάθε φορά που έρχεται στη χώρα.
Ολα αυτα βεβαια δεν σημαινουν πως πρεπει να κατηγορησουμε τους παλιους καραγκιοζοπαιχτες για αμορφωσιά, ούτε βάβαια για δονκιχωτικη εμονή στον παραδοσιακα πλανώδιο χαρακτηρα τους.
Τα έργα του Καραγκιόζη παρολες τις κακουχιες και εκδόθηκαν και χαρακτηκαν σε δισκους τη δεκαετια του 60 και κατα καποιο τροπο πέρασαν και στο ελληνικο σινεμα .
Αυτό δείχνει πως οι καραγκιοζοπαιχτες προσπάθησαν να πειραματιστούν με τα νέα μέσα.
Αυτο που έλειψε στη συγκεκριμένη περίπτωση (πλην κάποιον μικρών εξαιρέσεων) ήταν προφανώς το όραμα και η φιλοδοξία. Δύο ένοιες που χαρακτηρίζουν την πορεία όσων Τεχνών κατάφεραν τελικά να εξελιχθουν.
Ένα αιώνα μετα το θάνατο του Μεγαμίμαρου ( Κατα το Μεγαλέξανδρος, αφου δικό του είναι το έργο), δεν υπάρχει Σχολή Θεάτρου Σκιών στην Ελλαδα, δυο-τρεις μονιμες σκηνές που διατηρούνται λειτουργουν αποκλειστικα για παιδια, ενω οι επαγγελματιες καραγκιοζοπαιχτες υπολογιζονται περιπου στους 150, οι μισοι δηλαδη απ'οτι υπολογιζονταν το 2005. Ο Καραγκιοζης λοιπον πάει αργα και σταθερά για τη Χώρα των Σκιων και ισως αυτο να μη τον ενοχλει ιδιαιτερα γιατι, σκιά ο ίδιος, στη σκια των άλλων τεχνων εζησε ολη του τη ζωη.
Πισω μενουμε εμεις και η αληθεια ειναι οτι δεν τον χρειαζομαστε γιατι τρωμε και πινουμε αρκετά καλά.
Κι'ομως κοιμόμαστε όλο και πιο " νηστικοί ".
